Mẫu giáo
Các lớp học về đạo đức tại Nhật chính thức bắt đầu từ tiểu học, thế
nhưng ngay từ mẫu giáo, trẻ em đã được học các quy tắc ứng xử căn bản.
Người Nhật đặc biệt chú trọng các câu chào hỏi, xin lỗi, và cám ơn. Mỗi
buổi sáng, trẻ xếp hàng trong lớp, trịnh trọng chào giáo viên trước khi
bắt đầu ngày mới. Trong quá trình học và chơi, trẻ được hướng dẫn và
nhắc nhở sử dụng các câu cám ơn và xin lỗi trong các tình huống phù hợp.
Trẻ em Nhật được học sử dụng các câu "cám ơn" và "xin lỗi" trong các tình huống phù hợp (Ảnh: Internet).
Đến giờ ăn, trẻ được phân công phục vụ đồ ăn cho các bạn: giáo viên
sẽ múc thức ăn vào bát, đổ sữa vào ly; và trẻ sẽ bưng đến bàn của các
bạn. Trẻ mặc đồng phục như một người chăm nuôi thật sự. Sau đó, những
trẻ phục vụ của ngày sẽ tập trung đứng trước lớp và đồng thanh chúc các
bạn ăn ngon miệng, và các bạn sẽ đồng thanh cám ơn. Trước khi ăn, người
Nhật nói “Itadakimasu” (Tôi biết ơn vì được nhận đồ ăn), sau khi ăn sẽ
nói ”Gochisosamade****a” (Cám ơn vì bữa ăn), và hai điều này cũng được
hướng dẫn ngay từ mẫu giáo.
Ngay từ mẫu giáo, trẻ em Nhật đã có kỹ năng xếp hàng (Ảnh: internet).
Trẻ em từ 3 tuổi trở lên được hướng dẫn tự ăn mà không cần người lớn
bón, tự đem khay sau khi ăn đến nơi dọn dẹp, tự mặc quần áo, tự trải ga
trải giường, tự gấp gối và nệm sau giấc ngủ trưa. Có thể nói, ngay từ
cấp mẫu giáo, trẻ đã được học những bài học quan trọng đầu tiên về cách
ứng xử lịch thiệp (lời cám ơn và xin lỗi), tinh thần trách nhiệm với
công việc (mặc đồng phục), chia sẽ trách nhiệm trong tập thể (lần lượt
đảm nhiệm việc phục vụ đồ ăn), và sự tự lập (tự phục vụ bản thân).
Tiểu học và Trung học
Ở tiểu học, trẻ em Nhật bản được học về hành vi trong đời sống hàng
ngày, sự cảm nhận và phán đoán về đạo đức, phát triển nhân cách và thái
độ sáng tạo, sự nhận thức về tầm quan trọng của cách ứng xử văn minh.
Lên cấp hai, các chủ đề được mở rộng cho phù hợp với sự phát triển tâm
lý của học sinh, bao gồm các chủ đề như cách phản ứng đối với lời phê
bình, sự hiểu biết và tôn trọng giới tính, thái độ tôn trọng sự thật,
v.v.
Đạo đức ở Nhật Bản là một môn học bắt buộc và được chú trọng nhưng lại
không có giáo trình thống nhất. Điều này giúp thầy cô linh hoạt thiết kế
bài giảng cho phù hợp với học sinh. Nhưng các chủ đề đạo đức trẻ em
Nhật Bản được học phải bao gồm: phân biệt đối xử người thiểu số, tình
bạn, bắt nạt học đường, vai trò giới tính, v.v.
(Ảnh: Internet)
Hoạt động lớp học bao gồm các bài giảng, thảo luận các câu hỏi như “Liệu
việc một người đàn ông khóc có được xem là hành vi được chấp nhận?”,
“Nếu bạn ngồi một mình trong lớp, em sẽ làm gì?”, đến việc giải thích
các thành ngữ, thăm quan bảo tàng, viết những lá thư ẩn danh miêu tả
những điểm tốt về các bạn cùng lớp...
Ngoài ra, trẻ em Nhật Bản tùy độ tuổi còn được học cẩm nang hành động
bao gồm những hành động nào nên làm và không nên làm. Ví dụ: Thấy bất kỳ
nơi nào vòi nước chảy không người dùng, đóng vòi ngay; gặp quạt, gặp
ánh sáng điện không người dùng, phải tắt điện ngay. Không được làm tổn
hại đến những sản phẩm/ vật chất công cộng, vì thế ở Nhật Bản nhiều cây
ăn trái chín trĩu quả, nhiều cây hoa cảnh khoe màu sắc hấp dẫn ở công
viên, ở hai bên đường đi không hề mất một quả, không bị bẻ một bông
đẹp...
Hoạt động ngoại khóa
Quan trọng không kém là việc giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động
ngoại khóa. Một trong những hoạt động phổ biến tại Nhật là việc tổ chức
các Lễ hội thể thao trường mỗi năm, bắt đầu từ tiểu học. Tất cả học sinh
được yêu cầu tham gia với tư cách vận động viên hay cổ động viên. Gia
đình cũng được khuyến khích tham gia.
Trẻ em tiểu học Nhật đang được học nấu ăn (Ảnh: Internet).
Bắt đầu từ trung học, các trường tổ chức nhiều câu lạc bộ thể thao, âm
nhạc, và các câu lạc bổ theo sở thích khác. Học sinh Nhật đặc biệt xem
trọng các hoạt động ngoài giờ không kém các lớp học chính thức. Chính
những hoạt động tập thể này sẽ giúp học sinh hiểu rõ về sự tập trung, nỗ
lực vì bản thân, phát triển khả năng hợp tác và làm việc nhóm, cũng như
cách giải quyết các mâu thuẫn tập thể.
Các hoạt động ngoại khóa... (Ảnh: internet).
... và thể thao là một trong những hoạt động quan trọng trong nhà trường (Ảnh: internet).
Ngoài ra, tất cả các hoạt động hàng ngày đều được các thầy cô lồng
ghép môn học đạo đức vào đó để dạy học sinh. Trẻ em Nhật Bản không phân
biệt trường công lập hay tư thục, trường nghèo hay trường giàu, thành
thị hay thôn quê đều phải tham gia lau dọn trường lớp, lần lượt thay
phiên trực nhật, quét dọn lớp học, và các khu vực công cộng như sân bóng
rổ, cầu thang, hành lang lớp học... Các hoạt động này sẽ giúp học sinh
hiểu về trách nhiệm với bản thân, chăm sóc người thân, và việc chia sẽ
trách nhiệm với cộng đồng.
Trẻ em Nhật Bản không phân biệt trường nghèo hay trường giàu đều phải tham gia lao động với những việc vừa sức (ảnh: Internet).
Việc thứ hai trong hoạt động hằng ngày liên quan đến chăm sóc các
sinh vật. Học sinh cho vật nuôi ăn hoặc tưới nước cho cây suốt năm học,
nhiều khi cả trong kỳ nghỉ. Học sinh được làm quen và phát triển tình
cảm đối với môi trường tự nhiên, động thực vật và nhờ vậy học cách trân
trọng đời sống.
(Sưu tầm từ Internet)